Şəki xan sarayı: tarixi, şəbəkələri, bilet və ziyarət qaydası

Şəki xan sarayı (Seki xan sarayi) Şəki şəhərinin yuxarı hissəsində, köhnə qala divarlarının içində yerləşən XVIII əsr saray-muzeyidir. Rəngli şüşəli şəbəkə pəncərələri və divar rəsmləri ilə Azərbaycanın ən tanınmış memarlıq abidələrindən biridir. Bakıdan yolla təxminən 280–300 km məsafədədir, maşınla 4–5 saat çəkir.

Saray kiçikdir: içini gəzmək 30–40 dəqiqə vaxt alır. Amma Şəkiyə gələnlərin demək olar hamısı ilk olaraq bura gəlir.

Qısa məlumat

Şəki xan sarayının tarixi

Saray Şəki xanlarının yay iqamətgahı olub. Vaxtilə qala içində daha böyük saray kompleksi vardı, bu bina isə ondan salamat qalan əsas tikilidir.

Tikilmə tarixi ilə bağlı fikirlər fərqlidir. Azərbaycan Vikipediyasına görə ən çox qəbul olunan tarix 1797-ci ildir, ehtimal olunan aralıq isə 1762–1797-ci illərdir. Sifarişçi kimi əsasən Məhəmmədhüseyn xan Müştaq göstərilir. Memarın adı da mübahisəlidir: bəzi mənbələr Hacı Zeynalabdin Şirazini, bəziləri isə Abbasqulunu göstərir.

Bina sonralar bir neçə dəfə bərpa olunub:

• 1848–1851 — ilk böyük təmir;
• 1955–1965 — memar Niyazi Rzayevin layihəsi ilə tam bərpa;
• 2002–2004 — Dünya Bankının dəstəyi ilə aparılan son böyük bərpa.

Sovet dövründə saray muzey statusu alıb və bu gün də muzey kimi fəaliyyət göstərir.

Memarlıq: ölçülər və planlaşdırma

Saray ilk baxışdan gözlədiyinizdən kiçikdir. Vikipediyaya görə binanın uzunluğu təxminən 31,7 m, eni 8,5 m, hündürlüyü isə 10 m-dir. İki mərtəbəlidir və hər mərtəbədə üç otaq var. Otaqları cənuba açılan eyvanlar ayırır.

Birinci mərtəbədə dəftərxana və qəbul otaqları olub, buraya xanın yanına iş üçün gələnlər daxil olurdu. İkinci mərtəbə isə xan ailəsi və qonaqlar üçün idi.

Fasadda kaşı lövhələr və mozaika var. Eyvanların üstündəki mükərnəs (pətək şəkilli) tağlar birinci mərtəbədə qızılı rənglə, ikinci mərtəbədə isə güzgü parçaları ilə bəzədilib.

Şəbəkə pəncərələr: mismarsız usta işi

Sarayın ən məşhur hissəsi şəbəkələrdir. Şəbəkə kiçik taxta hissələrdən yığılan və aralarına rəngli şüşə oturdulan pəncərədir. Vikipediyaya görə sarayın şəbəkələri və taxta tavanları mismar və yapışqan istifadə edilmədən yığılıb: taxta detallar bir-birinə geydirilir.

Günəşli gündə içəri girəndə rəngli işıq döşəməyə və divarlara düşür. Ona görə səhər və ya günorta saatlarında getmək daha maraqlıdır.

Azərbaycan Vikipediyasına görə birinci mərtəbədəki əsas zalın taxta tavanı təxminən 11 min kiçik taxta detaldan ibarətdir.

Məsləhət: Şəbəkə sənəti bu gün də Şəkidə yaşayır. Şəhərdə şəbəkə emalatxanaları var, ustaların işini görmək və kiçik suvenir almaq mümkündür. Ətraflı: Şəkidə gəzməli yerlər.

Freskalar və divar rəsmləri

Sarayın içi demək olar tamamilə rəsmlərlə örtülüb. Rəsmlər müxtəlif dövrlərdə çəkilib və dörd qrupa bölünür:

• həndəsi və nəbati (gül-çiçək) naxışlar;
• süjetli rəsmlər, o cümlədən döyüş və ov səhnələri;
• heyvan və quş təsvirləri;
• bunların birlikdə işləndiyi kompozisiyalar.

Rəsmlərdə qızılı rəng geniş istifadə olunub. Bəzi işlərdə ustaların imzası qalıb: mənbələrdə şuşalı Usta Qənbər, şamaxılı Mirzə Cəfər, Abbasqulu, Əliqulu və Qurbanqulu kimi adlar çəkilir.

Sarayı gəzərkən nələrə diqqət etməli

Bina kiçik olduğu üçün hər detala baxmağa vaxtınız olacaq. Bunları qaçırmayın:

• Fasad. İçəri girməzdən əvvəl bağçadan binaya bütöv baxın: iri şəbəkə pəncərələr, kaşı lövhələr və eyvanların üstündəki pətək şəkilli tağlar fasadı bəzəyir.
• Birinci mərtəbənin əsas zalı. Taxta tavana diqqət edin — Vikipediyaya görə burada təxminən 11 min kiçik detal var. Divarlarda döyüş və ov səhnələri təsvir olunub.
• İkinci mərtəbə. Xan ailəsinin və qonaqların otaqlarıdır. Burada pətək tağlar güzgü parçaları ilə örtülüb, rəsmlər daha incə və rəngarəngdir.
• İşığın dəyişməsi. Bulud gedib-gələndə rəngli şüşələrdən düşən işıq otaqların görkəmini tamamilə dəyişir. Bir neçə dəqiqə gözləyib baxmağa dəyər.

Şəki qalası

Saray Şəki qalasının (Nuxa qalasının) içindədir. Qalanı 1743–1755-ci illərdə Hacı Çələbi xan tikdirib, divarlar 1958–1963-cü illərdə bərpa olunub. Qala divarları boyunca gəzmək ödənişsizdir və şəhərin damlarına gözəl mənzərə açılır. Qala ərazisində saraydan başqa kiçik muzeylər və sənətkar dükanları da var.

UNESCO statusu

2019-cu il iyulun 7-də Bakıda keçirilən UNESCO Ümumdünya İrs Komitəsinin 43-cü sessiyasında «Xan sarayı ilə birlikdə Şəkinin tarixi mərkəzi» Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edildi. Siyahıya təkcə saray yox, köhnə şəhərin tarixi məhəllələri, karvansaraylar və ənənəvi evlər də daxildir.

Bu o deməkdir ki, sarayı gəzdikdən sonra ətrafdakı köhnə küçələrdə də vaxt keçirməyə dəyər. Yaxınlıqdakı Şəkixanovların evi və Yuxarı karvansara piyada bir neçə dəqiqəlik məsafədədir.

Şəki xan sarayı: bilet qiyməti və iş saatı (2026)

Biletlər iTicket.az üzərindən və yerində satılır. 2026-cı ilin oktyabrına olan məlumata görə:

• Bilet qiyməti (təxmini): kateqoriyadan asılı olaraq 1–15 AZN, ən ucuz bilet 1 AZN-dən başlayır. iTicket-də qiymət bölgüsü ayrıca göstərilmir; yerli və xarici ziyarətçilər, tələbələr üçün qiymətlər fərqlidir.
• Tələbə bileti: Azərbaycanda təhsil alan tələbələr üçün ayrıca kateqoriya var. Tələbə biletinizi yanınızda saxlayın.
• Ziyarət saatı: 24–28 oktyabr 2026-cı il tarixləri üçün iTicket-də hər gün 09:00–18:00 seansı göstərilir. İstirahət günü barədə rəsmi səhifədə məlumat yoxdur.
• QR bilet: iTicket tətbiqində ziyarət günü aktivləşir; bunun üçün tətbiqə öz hesabınızla daxil olmalısınız. Bu tədbirin biletləri geri qaytarılmır və dəyişdirilmir.

Bileti haradan almaq olar

• Onlayn: iTicket.az saytında və ya tətbiqində «Şəki Xan Sarayı» səhifəsindən. Səhifə Qoruqları İdarəetmə Mərkəzinin (heritage.org.az) bilet bölməsindən də açılır.
• Kağız bilet: iTicket-in şəhərdəki satış kassalarından.
• Yerində: sarayın girişində. Mövsümdə və bayram günlərində növbə ola bilər, ona görə onlayn almaq daha rahatdır.

2026-cı ilin oktyabrında iTicket-də satış qısa dövr üçün (24–31 oktyabr) açılmışdı. Gəlmək istədiyiniz tarix hələ görünmürsə, bir neçə gün sonra yenidən yoxlayın.

Diqqət: Qiymətlər və saatlar dəyişə bilər. Getməzdən əvvəl iTicket.az-dakı «Şəki Xan Sarayı» səhifəsini yoxlayın.

Lonely Planet-in yazdığına görə sarayın yerləşdiyi divarlı bağçaya giriş ödənişsizdir, bilet yalnız binanın içi üçün lazımdır. Sarayın içində foto çəkmək qadağandır, buna görə şəkilləri bağçadan, fasad tərəfdən çəkin.

Necə getmək olar

Saray Şəki şəhərinin yuxarı hissəsindəki qala ərazisindədir. Əvvəlcə Şəkiyə çatmaq lazımdır.

Şəxsi maşınla

Bakıdan Şəkiyə əsas yol Şamaxı–İsmayıllı–Qəbələ istiqamətindən keçir. Məsafə təxminən 280–300 km, yol 4–5 saat çəkir. Yolüstü Lahıcda və ya Qəbələdə dayanmaq olar. Qalanın yanında maşını saxlamaq üçün yer var, amma mövsümdə dolu ola bilər.

Avtobusla

Bakı Beynəlxalq Avtovağzalından Şəkiyə gündə bir neçə avtobus reysi var. Yol maşınla müqayisədə daha uzun çəkir. Şəki avtovağzalından qalaya taksi ilə 10–15 dəqiqəlik yoldur.

Qatarla

Azərbaycan Dəmir Yolları (ADY) Bakıdan Şəki istiqamətinə qatar reysləri təşkil edir. Cədvəl mövsümə görə dəyişir. Bileti necə almaq barədə: ADY bilet almaq.

Turla

Bakıdan Şəkiyə bir və iki günlük turlar təşkil olunur. Turlarda saray, adətən, Kiş alban məbədi və karvansara ilə birlikdə göstərilir.

Ziyarət üçün faydalı məsləhətlər

• Səhər tez gedin. Yay aylarında və bayramlarda günorta saatlarında növbə yarana bilər.
• Bələdçi. Muzeydə ekskursiya xidməti var. Rəsmlərin mənasını bilmək üçün bələdçi ilə gəzmək daha maraqlıdır.
• Rahat ayaqqabı geyinin. Qala ərazisi yoxuşdadır, küçələr daş döşənib.
• Yaxınlıqda yemək. Sarayın ətrafında Şəki pitisi və halvası təklif edən yerlər çoxdur.
• Tam gün planlayın. Saray, qala divarları, karvansaray və Kiş məbədini bir gündə rahat gəzmək olar. Vaxtınız çoxdursa, dağlara — Şəki yaylası istiqamətinə də baxın.

Ən yaxşı vaxt

Saray il boyu açıqdır. Amma Şəkini gəzmək üçün ən rahat vaxt yaz (aprel–iyun) və payızın əvvəlidir (sentyabr–oktyabr). Yayda havası Bakıdan sərindir, amma turist çox olur. Qışda şəhər sakit olur, lakin dağ yollarında hava şəraitini nəzərə alın.

Harada qalmaq

Şəkidə qalmaq üçün seçim çoxdur: köhnə şəhərdə qonaq evləri, mərkəzdə otellər, Kiş kəndində isə daha böyük kurort tipli otellər var. Tarixi atmosfer istəyirsinizsə, Yuxarı karvansaranın otel kimi istifadə olunan hissəsinə baxa bilərsiniz. Otellərin müqayisəsi: Şəki otelləri. Şəkidən sonra marşrutu Qaxa uzatmaq istəyənlər üçün: İlisu kəndi.