Lahıc: misgərlər kəndinə səfər bələdçisi

Lahıc (Lahic) İsmayıllı rayonunda, Böyük Qafqazın cənub yamacında yerləşən və əsrlər boyu Azərbaycanın misgərlik mərkəzi olmuş dağ qəsəbəsidir. Çay daşları ilə döşənmiş küçələri, daş evləri və hələ də işləyən misgər emalatxanaları ilə ölkənin ən çox ziyarət edilən kəndlərindən biridir. Lahıc Bakıdan təxminən 180–190 km aralıdadır, yol təxminən üç saat çəkir.

Qısa məlumat

Lahıcın tarixi

Lahıc Azərbaycanın ən qədim yaşayış məntəqələrindən biri sayılır. Qəsəbə Girdiman çayının sahilində, Babadağ və Niyaldağ silsilələri ilə əhatələnmiş dərədə yerləşir. Bu təbii mövqe keçmişdə onu basqınlardan qoruyan qala rolunu oynayıb.

Yerli əhali tatlardır və gündəlik həyatda Azərbaycan dili ilə yanaşı tat dilində danışır. Kəndin tarixi böyüklüyünü rəqəmlər də göstərir: 1859–1864-cü illərin siyahıyaalınmasına görə Lahıcda 598 evdə 5 mindən çox adam yaşayırdı. 2009-cu il siyahıyaalınmasında isə qəsəbənin əhalisi 837 nəfər idi.

1980-ci ildən Lahıc qoruq statusu daşıyır. Məhəllə məscidləri, qədim su kəməri və kanalizasiya sistemi (kürəbənd) qorunur.

Misgərlik: Lahıcın əsas sənəti

Lahıc XVIII–XIX əsrlərdə Azərbaycanın misgərlik və silah istehsalı mərkəzlərindən olub. Vikipediyadakı məlumata görə XIX əsrin ortalarında kənddə 200-ə yaxın misgər emalatxanası işləyirdi. Lahıc ustalarının hazırladığı dolça, sərnic, məcməyi, güyüm, aşsüzən, qazan və çıraqlar Orta Asiya, Dağıstan, Gürcüstan, İran və Türkiyədə tanınırdı.

Azerbaijan.travel-in yazdığına görə keçmişdə lahıclılar 40-dan çox sənət növü ilə — misgərlik, dəmirçilik, zərgərlik, xalçaçılıq, papaqçılıq və dabbaqlıqla — məşğul olublar. Lahıc ustaları odlu və soyuq silah — xəncər, qılınc, tüfəng — hazırlaması ilə də tanınırdı.

Necə hazırlanır? Proses usta misgərin rəhbərliyi ilə gedir. Mis sobada əridilir, çəkiclə nazik lövhələrə çevrilir, sonra formaya salınır, cilalanır və üzərinə naxış həkk olunur. Sənət ailələrdə atadan oğula ötürülür.

UNESCO: 3 dekabr 2015-ci ildə Lahıc misgərlik sənəti UNESCO-nun Bəşəriyyətin Qeyri-maddi Mədəni İrsinin Reprezentativ Siyahısına daxil edilib.

Lahıcda nələri görmək olar

Misgərlər küçəsi

Kəndin əsas ticarət küçəsi boyunca evlərin birinci mərtəbələri emalatxana və dükan kimi istifadə olunur. Burada ustaların işini canlı izləmək, çəkic səsini eşitmək və birbaşa ustadan mis qab almaq olar.

Daş küçələr və məhəllələr

Lahıcın küçələri çay daşları ilə döşənib. Kənd tarixən məhəllələrə bölünüb və hər məhəllənin öz meydanı, məscidi, hamamı və qəbiristanlığı olub. Zəlzələlərə davamlı olmaq üçün daş və ağacı birləşdirən xüsusi tikinti üsulu yaranıb — bunu evlərin divarlarında görmək olar.

Kürəbənd — qədim kanalizasiya

Lahıcın yeraltı kanalizasiya sistemi çay daşlarından hörülüb. Bəzi mütəxəssislər onun yaşını min ildən artıq hesab edir. Bu sistem kəndin ən maraqlı mühəndislik irsidir.

Hacı Paşa evi və məscidlər

Girdiman çayının sahilindəki üçmərtəbəli Hacı Paşa evi XVIII əsrin ortalarında tikilib və Lahıc memarlığının ən iri nümunələrindən sayılır. Kənddə bir neçə məhəllə məscidi də var.

Zərnava asma körpüsü

Lahıca gedən yolda ən çox şəkil çəkilən yerlərdən biri Girdiman çayı üzərindəki piyada asma körpüsüdür. Körpü çayın o biri sahilindəki Zərnava kəndinə aparır və təxminən Lahıc ilə Bakı–Qəbələ yolu arasındakı məsafənin ortasında, yol kənarında yerləşir. JAMnews-un 2025-ci il reportajına görə körpü 1997-ci ildə Zərnava sakinlərinin öz vəsaiti ilə tikilib və bu gün də kəndə gedən yeganə quru yoldur. Zərnavaya asfalt yol yoxdur, maşınla yalnız çayı keçərək getmək olur.

Bu gün körpüdən kənd sakinlərindən çox turistlər istifadə edir. Yolda qısa dayanacaq üçün yaxşı yerdir.

Diqqət: Körpü yeriyəndə yırğalanır. Uşaqlarla ehtiyatlı olun, körpü üzərində qaçmayın və bir anda çox adam keçməsin. Güclü yağışdan sonra Girdiman çayı daşqın olur; belə vaxtlarda çay yatağına enməyin.

Niyal qalası və təbiət marşrutları

Lahıcın yaxınlığında, Niyal silsiləsində qədim Niyal qalasının (Niyalqala) xarabalıqları var. Azerbaijan.travel-ə görə İsmayıllıdakı haykinq turlarının bir çoxu Lahıcdan başlayır və ya burada başa çatır. Dağ cığırları işarələnmədiyi üçün yerli bələdçi ilə getmək məsləhətdir. Rayonun digər məkanları üçün İsmayıllıda gəzməli yerlər bələdçimizə baxın.

Lahıc yolu: Lahıca necə getmək olar

Şəxsi maşınla

Lahıca iki əsas yol var:

1. İsmayıllı üzərindən. Bakı → Şamaxı → Muğanlı → İsmayıllı, sonra Girdiman çayının dərəsi boyunca Lahıca. İsmayıllıdan Lahıca taksi ilə təxminən 40–50 dəqiqə getmək lazımdır. Bu yol dar, dərə boyu qıvrılan dağ yoludur.
2. Dəmirçi üzərindən. Şamaxı rayonunun Dəmirçi kəndindən Lahıca 22 km uzunluğunda yol çəkilib. Bu yol 26 avqust 2018-ci ildə istifadəyə verilib. Bakıdan gələnlər üçün bu marşrut Basqal ilə birlikdə planlaşdırmağa da rahatdır.

Diqqət: İsmayıllı–Lahıc yolu sel və sürüşmə riskli dərədən keçir. Məsələn, 2024-cü ilin iyun ayında güclü leysandan sonra yola qaya parçaları töküldü və Lahıc müvəqqəti olaraq rayon mərkəzi ilə əlaqəsiz qaldı. Dəmirçi–Lahıc yolunda da sürüşmələrin vurduğu ziyan barədə məlumatlar olub. AZƏRTAC-ın yazdığına görə Azərbaycan Avtomobil Yolları Dövlət Agentliyi Dəmirçi–Lahıc yolunun sürüşmə zonasındakı hissələrini nəzarətdə saxlayır və bəzi hissələrin əsaslı təmirə ehtiyacı var. Yağışlı günlərdə və qaranlıqda bu yollarda sürməyin, yola çıxmazdan əvvəl xəbərləri yoxlayın.

İctimai nəqliyyatla

Bakı Beynəlxalq Avtovağzalından İsmayıllıya avtobuslar işləyir. İsmayıllıdan Lahıca taksi və ya yerli marşrut avtomobili ilə getmək olar. Qayıdış üçün taksini əvvəlcədən razılaşdırın — axşam saatlarında Lahıcda nəqliyyat tapmaq çətin ola bilər.

Turla

Bakıdan Lahıca bir günlük turlar adətən Şamaxı, Basqal və Lahıcı bir marşrutda birləşdirir. Bu, maşın sürmək istəməyənlər üçün ən sadə seçimdir, amma Lahıcda vaxt az qalır.

Lahıc dili: tat dilinin yerli ləhcəsi

Lahıcda küçədə eşitdiyiniz dil tat dilidir. Lahıc sakinləri tatlardır və evdə, öz aralarında tat dilinin yerli ləhcəsində danışırlar. Azərbaycan dilini hamı bilir, ona görə qonaqlar üçün ünsiyyət çətinliyi yoxdur.

Tat dili İran dillərinin cənub-qərb qoluna aiddir və fars dilinə yaxındır. Lahıc ləhcəsi ayrıca tədqiq olunub: Gülsüm Hüseynovanın «Lahıc tatlarının dili» kitabı 2002-ci ildə Bakıda çap edilib. Kəndə gəlin köçən qadınların da tat dilini öyrəndiyi bildirilir. UNESCO tat dilini «ciddi təhlükə altında olan» dillər sırasına daxil edib, Lahıc bu dilin hələ də gündəlik danışıqda yaşadığı yerlərdən biridir.

Məsləhət: Ustalarla söhbət edəndə mis qabların yerli adlarını soruşun. Bu, həm maraqlı söhbətdir, həm də sənətin necə ötürüldüyünü yaxşı göstərir.

Lahıcda bir gün: nümunə plan

• Səhər (09:00–11:00): Kəndə erkən çatın. Bu saatlarda turist azdır, emalatxanalar yenicə açılır və ustaların işini rahat izləmək olur.
• Günorta (11:00–13:00): Misgərlər küçəsindən sonra yan küçələrə, məhəllə məscidlərinə və Girdiman çayının sahilinə enin. Daş evlərin divarlarındakı ağac tirlərə diqqət edin — bu, zəlzələyə qarşı yerli tikinti üsuludur.
• Nahar: Kənddəki ailə restoranlarından birində yerli yeməkləri dadın.
• Günortadan sonra: Vaxtınız varsa bələdçi ilə Niyal qalası istiqamətində qısa yürüşə çıxın. Qaranlıq düşməmiş dağ yolunu keçmək üçün saat 16:00–17:00-da kənddən çıxmağı planlayın.

Yola hazırlıq siyahısı

• Yanacaq çəni dolu olsun — İsmayıllıdan sonra yanacaq doldurma məntəqəsi tapmaq çətin ola bilər.
• Yerli xəritəni telefona əvvəlcədən yükləyin: dərədə mobil internet zəif ola bilər.
• Yüngül gödəkçə götürün: yayda belə axşam Lahıcda Bakıdan xeyli sərin olur.
• Su və qəlyanaltı götürün, xüsusən piyada marşrut planlayırsınızsa.

Ən yaxşı vaxt

• May–iyun: dağlar yaşıl, hava mülayimdir. Gəzinti üçün ən yaxşı dövr.
• İyul–avqust: Azerbaijan.travel-ə görə yay aylarında Lahıcın sərin dağ havası turistləri daha çox cəlb edir. Həftəsonları kənd sıx olur.
• Sentyabr–oktyabr: payız rəngləri, daha sakit küçələr.
• Noyabr–mart: soyuq və yağışlı ola bilər. Yolun vəziyyətini mütləq yoxlayın.

Lahıcdan nə almaq olar

• Mis qablar. Məcməyi (sini), sərnic, güyüm, aşsüzən, qazan və çıraq ən çox alınan məmulatlardır. Kiçik suvenirlər — fincan, nimçə, zınqırov — hədiyyə üçün rahatdır.
• Ustanın möhürü. Lahıc ustaları ənənəvi olaraq məmulatın üzərinə öz imzasını və ya möhürünü həkk edirlər. Alacağınız qabın kimin işi olduğunu soruşun.
• Xalça və toxuma. Lahıc xalçaçılığı da tanınır. Kənddə xalça, kilim və yun corab satan dükanlar var.
• Ədviyyat və yerli məhsullar. Bəzi dükanlarda dağ otları, bal və qurudulmuş meyvə satılır.

Məsləhət: Qiymət barədə ustadan birbaşa soruşun və bir neçə emalatxananı müqayisə edin. Böyük qablar ağır olur — maşınla gəlməyibsinizsə, daşıma barədə əvvəlcədən düşünün.

Lahıcda harada qalmaq

Lahıcda kiçik qonaq evləri və ailələrin işlətdiyi ev tipli otellər var. Bir çoxu ənənəvi daş evlərdə yerləşir. Gecə qalmaq kəndin axşam sakitliyini görmək və səhər tezdən, turistlər gəlməmiş küçələri gəzmək üçün yaxşı fürsətdir.

Daha geniş seçim istəyirsinizsə, İsmayıllı şəhərində və ya Qəbələdə qalıb Lahıca günlük səfər edə bilərsiniz. Qəbələ variantları üçün Qəbələ otelləri bələdçimizə baxın.

Məsləhət: Lahıcda qonaq evlərinin çoxu sosial şəbəkələr və rezervasiya saytları vasitəsilə sifariş qəbul edir. Bayram günlərində yer tapmaq çətin olur, əvvəlcədən zəng edib təsdiqləyin.

Faydalı məsləhətlər

• Nağd pul götürün. Kənddə bankomat və kartla ödəniş imkanı məhduddur.
• Mis qab alarkən soruşun. Yemək bişirmək üçün nəzərdə tutulan mis qabların içi qalaylanmalıdır. Dekorativ qablarla qida qabını ustadan fərqləndirin.
• Rahat ayaqqabı geyinin. Daş küçələr maili və sürüşkəndir.
• Hörmətlə şəkil çəkin. Ustaların və sakinlərin şəklini çəkməzdən əvvəl icazə alın.
• Yerli yeməkləri dadın. Azerbaijan.travel Lahıc mətbəxinə xas təamları səfərin xüsusi hissəsi adlandırır.
• Marşrutu genişləndirin. Lahıcdan sonra Basqala, qışda isə Qəbələdəki Tufandağ kurortuna getmək olar.