Basqal: kəlağayı vətəni, gəzməli yerlər və Basqal Resort & Spa

Basqal İsmayıllı rayonunda, dəniz səviyyəsindən təxminən 1081 metr hündürlükdə yerləşən qədim qəsəbədir və Azərbaycanın ipək kəlağayı sənətinin vətəni sayılır. Çay daşları ilə döşənmiş küçələri, bərpa olunmuş hamamı, orta əsr məscidləri və kəlağayı emalatxanaları ilə Basqal İpək yolu ab-havasını bu gün də saxlayır. Bakıdan Basqala təxminən 150–155 km yol var, maşınla 2–2,5 saata çatmaq olar. Qəsəbənin kənarında 2022-ci ildə açılmış Basqal Resort & Spa oteli də var.

Qısa məlumat

Basqalın tarixi

Tarixçilərin fikrincə, Basqal hələ IV əsrdə mövcud olub və ərazi qədim Qafqaz Albaniyasına daxil olub. Akademik Ziya Bünyadovun fikrincə, "Basqal" sözü türk mənşəlidir və "qala başı", "qala qur", "qala ucalt" mənalarını verir. Qəsəbənin "Qalabaşı" məhəlləsində qalınlığı bir neçə metrə çatan qala divarlarının qalıqları bu gün də görünür — onların XIV əsrdə tikildiyi güman edilir.

XVIII–XIX əsrlərdə Basqal Gəncə, Şuşa və Şəki ilə yanaşı Azərbaycanın ən böyük ipəkçilik mərkəzlərindən biri idi. Vikipediyadakı məlumata görə Birinci Dünya müharibəsi ərəfəsində Basqalda 900 kustar emalatxana fəaliyyət göstərirdi və ildə təxminən 1,8 milyon kəlağayı istehsal olunurdu. 1932–1933-cü illərdə Basqal İsmayıllı rayonunun mərkəzi olub.

1989-cu ildə Basqal Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu yaradılıb, 2018-ci ildə isə qoruq haqqında prezident sərəncamı imzalanıb. Bundan sonra qəsəbədə bərpa işləri aparılıb.

Kəlağayı: Basqalın əsas sənəti

Kəlağayı ipək sapdan toxunan dördkünc qadın baş örtüyüdür. Azerbaijan.travel-in yazdığına görə keçmişdə Basqalda hər evdə ipəkçilik və kəlağayı istehsalı ilə məşğul olurdular, sənətin sirləri nəsildən-nəslə ötürülürdü. Sovet dövründə sənət yox olmaq təhlükəsi ilə üzləşdi, amma 2000-ci illərin əvvəllərində Basqalda kəlağayı istehsalı yenidən canlandı.

Kəlağayı necə hazırlanır?

• İncə ipək saplar dəzgahda toxunur, sonra parça qaynadılır və qurudulur.
• Parça təbii boyalarla rənglənir.
• Naxışlar qoz və ya palıd ağacından hazırlanmış taxta qəliblərlə əl ilə vurulur. Ən çox işlənən naxışlar "Şah buta", "Saya buta" və "Xırda buta"dır.
• Əsas naxışlar adətən kəlağayının haşiyəsinə (yelən) vurulur, ortası çox vaxt sadə saxlanılır.

Rənglərin mənası

Kəlağayının rəngi ənənəvi olaraq yaşı və mərasimi bildirirdi. Yaşlı qadınlar tünd rəngli, gənclər isə ağ və əlvan kəlağayılar örtürdülər. Yas mərasimində qara, toyda isə əlvan naxışlı kəlağayı örtülür. Qırmızı kəlağayı xına yaxdı və Novruz adətlərində də istifadə olunur.

UNESCO

2014-cü ildə "Kəlağayı ənənəvi sənəti və simvolikası, onun hazırlanması və geyilməsi" UNESCO-nun Bəşəriyyətin Qeyri-maddi Mədəni İrsinin Reprezentativ Siyahısına daxil edilib.

Basqalda nələri görmək olar

"Kəlağayı" İpək Mərkəzi

Vikipediyadakı məlumata görə mərkəz 2003-cü ildən fəaliyyət göstərir. Azerbaijan.travel-ə görə burada ənənəvi kəlağayı toxunması üzrə master-klaslara qoşulmaq olar. Basqalda interaktiv "Kəlağayı" muzeyi də yaradılıb. Master-klasın vaxtını və qiymətini əvvəlcədən soruşun.

Basqal hamamı (Hamam muzeyi)

Kələküçə məhəlləsindəki hamam XVI–XVII əsrlərdə tikilib və 1990-cı ilə qədər işləyib. 2021-ci ildə əsaslı bərpa olunub, 2022-ci ildən isə burada Azərbaycan hamam mədəniyyətinə həsr olunmuş muzey fəaliyyət göstərir. Ekspozisiyada hamama getmə və çimmə ənənələri, məişət əşyaları nümayiş olunur.

Hamamın bir hissəsi yer səviyyəsindən aşağıda tikilib — bu, yayda sərin, qışda isti saxlamağa imkan verirdi. Divarların və döşəmənin altından keçən saxsı borular suyu və isti havanı paylayırdı.

Şeyx Məhəmməd məscidi və Pir çinar

1531-ci ilə aid edilən Şeyx Məhəmməd məscidi Pir çinar, Pir bulaq və orta əsr Xarabiyan qəbiristanlığı ilə birlikdə bir kompleks təşkil edir. Pir çinar yerli sakinlərin ziyarət etdiyi müqəddəs çinar ağacıdır.

Hacı Bədəl məscidi və tarixi küçələr

Qoruğun ərazisində Qoşabulaq, Dəmirçibazar, Dərəməhəllə, Xarabiyan, Kələküçə, Qəlibgah və Çayqırağı kimi tarixi küçələr və Bazar meydanı qorunur. Köhnə evlər və taxta qapılar arasında gəzinti Basqalın ən xoş təcrübəsidir.

Basqal qalası

Basqal qalası ərazisinə və divarlarının uzunluğuna görə Azərbaycanda aşkarlanmış ən böyük qala sayılır. 2019-cu ilin oktyabrında AMEA-nın arxeoloji ekspedisiyası burada qala divarları, daş döşənmiş səki, kürəbənd, bürclər və qalanın qərb qapısını üzə çıxarıb.

Yaxınlıqda: Fit qalası

Basqal və Sulut kəndlərinin yaxınlığında, 1810 metr hündürlüyündəki Fit dağının zirvəsində qədim qalanın qalıqları var. Tarixi mənbələrə görə XVIII əsrin sonunda Şirvan xanı Mustafa xan bu qalaya sığınıb. Zirvəyə çıxış çətindir, yalnız bələdçi ilə getmək məsləhətdir.

Basqala necə getmək olar

Şəxsi maşınla

Bakıdan Şamaxı istiqamətinə gedin, Şamaxıdan sonra Basqala qədər təxminən 30 km yol qalır. Ümumi məsafə təxminən 150–155 km, yol 2–2,5 saatdır. İsmayıllı şəhərindən Basqala da təxminən 30 km-dir.

Basqalı Lahıc ilə bir marşrutda birləşdirmək rahatdır: iki qəsəbə arasında maşınla təxminən 35 km yol var. Lahıca Dəmirçi–Lahıc yolu ilə və ya İsmayıllı üzərindən getmək olar.

Diqqət: İsmayıllı rayonunun dağ yolları güclü yağışdan sonra sel və sürüşmə səbəbindən müvəqqəti bağlana bilər. Qışda isə yollarda buz ola bilər. Yola çıxmazdan əvvəl xəbərləri və hava proqnozunu yoxlayın.

İctimai nəqliyyatla

Bakıdan Basqala birbaşa reys barədə məlumatı Bakı Beynəlxalq Avtovağzalından dəqiqləşdirin. Alternativ olaraq avtobusla Şamaxıya və ya İsmayıllıya gedib, oradan taksi tutmaq olar.

Turla

Bakıdan Şamaxı, Basqal və Lahıcı birləşdirən bir günlük turlar var. Tur seçərkən Basqalda master-klas və ya muzey ziyarətinin proqrama daxil olub-olmadığını soruşun.

Basqalda 3–4 saat: nümunə plan

1. Bazar meydanı və tarixi küçələr (1 saat). Maşını qəsəbənin girişində saxlayıb piyada gəzin. Dəmirçibazar və Kələküçə məhəllələrinin dar küçələri ən maraqlı hissədir.
2. Hamam muzeyi (30–40 dəqiqə). Kələküçə məhəlləsindəki bərpa olunmuş hamamda Azərbaycan hamam ənənələri ilə tanış olun.
3. "Kəlağayı" İpək Mərkəzi (1 saat). Toxuculuq və naxışvurma prosesinə baxın, əvvəlcədən razılaşmısınızsa master-klasa qoşulun.
4. Şeyx Məhəmməd məscidi və Pir çinar (30 dəqiqə). Gəzintini sakit ziyarətgahda bitirin.

Sonra yolunuza Lahıc istiqamətində və ya Şamaxı üzərindən Bakıya davam edə bilərsiniz.

Ən yaxşı vaxt

• Aprel–iyun: mülayim hava, yaşıl təbiət. Gəzinti üçün ideal dövr.
• İyul–avqust: Basqal Bakıdan xeyli sərin olur, amma həftəsonları turist çox olur.
• Sentyabr–oktyabr: sakit küçələr və payız rəngləri.
• Qış: qəsəbə sakitdir, bəzi emalatxanalar və muzeylərin iş saatı qısala bilər.

Basqal, yoxsa Lahıc?

Vaxtı az olanlar tez-tez soruşur: hansına getmək? Qısa müqayisə:

Ən yaxşısı hər ikisini bir marşrutda birləşdirməkdir: səhər Basqal, günorta Lahıc.

Basqal Resort & Spa: Basqalda harada qalmaq

Basqal Bakıya yaxın olduğu üçün çox adam onu bir günlük səfərlə görür. Amma qəsəbədə bir-iki gecə qalmaq istəyənlər üçün İsmayıllı rayonunun ən böyük oteli məhz buradadır.

Basqal Resort & Spa haqqında

Basqal Resort & Spa 2022-ci ilin 12 avqustunda açılıb. Rəsmi saytda verilən məlumatlar (2026-cı ilin oktyabrında):

• Ərazi və otaqlar: 19 hektarlıq meşəlik ərazi, alp üslubunda bina. 179 otaq və süit (Standard, Superior, Deluxe Suite, Family Suite), üç otaqlı kotteclər və açıq hovuzlu villalar.
• Yemək: "Mücrü" lobbi və terrası (24 saat), Avropa və beynəlxalq mətbəx restoranı, Azərbaycan mətbəxi təqdim edən "Rast" restoranı, meşədə besedkalarda kabab və təndir yeməkləri verən kafe, uşaqlar üçün "Limon" kafe.
• Niyal SPA: 4 müalicə otağı, cütlüklər üçün otaq, 2 türk hamamı, 2 fin saunası, 2 buxar otağı, cakuzi, böyüklər və uşaqlar üçün qapalı hovuz.
• Uşaqlar və əyləncə: animatorlar və dayələrlə qapalı və açıq uşaq zonaları, 6 cığırlı bouling, kvadrasikl (ATV), stadion və "Mafiya" oyunu.
• Tədbirlər: 1350 m²-lik ziyafət zalı və 120 nəfərlik konfrans zalı.

Kimə uyğundur: uşaqlı ailələrə, spa və rahat istirahət istəyənlərə, qış və payız həftəsonuna. Kəlağayı mərkəzinə, hamam muzeyinə və köhnə küçələrə buradan qısa yoldur. Lahıc da bir günlük gəzinti məsafəsindədir.

Sifariş və əlaqə: rəsmi sayt basqalresort.az (onlayn sifariş modulu var), telefon +994 12 585 00 35, e-poçt info@basqalresort.az. Qiymətlər mövsümə, həftə gününə və otaq növünə görə xeyli dəyişir, ona görə tarixləri seçib rəsmi saytda yoxlayın. Bayramlarda və yayda otel tez dolur.

Məsləhət: Otelin rəsmi saytında Marxal Resort & SPA, Shabran Wellbeing Resort, Xankəndi Hotels və Laçın Resort & Spa-ya da keçidlər var. Basqaldan sonra Şəkiyə davam edəcəksinizsə, Şəki otelləri bələdçimizə baxın.

Qonaq evləri və digər seçimlər

Daha sadə və sərfəli qalmaq istəyənlər üçün qəsəbədə və ətrafında kiçik qonaq evləri və günlük kirayə evlər var. Beh ödəməzdən əvvəl evin bu günkü şəkillərini və ləğv şərtlərini soruşun. Daha geniş seçim İsmayıllı şəhərində və Qəbələdədir — Qəbələ otelləri bələdçimizə baxın.

Faydalı məsləhətlər

• Kəlağayını ustadan alın. Əl işi təbii ipək kəlağayı fabrik məhsulundan bahadır. Satıcıdan materialı və hazırlanma üsulunu soruşun. Naxışın kənarlarına diqqət edin: əl ilə qəliblə vurulan naxışda kiçik qeyri-bərabərliklər təbiidir və əl işinin əlamətidir.
• Hədiyyə kimi. Kəlağayının rəngi mənalıdır: yas və hüzn üçün qara, toy və şənlik üçün əlvan və qırmızı seçilir. Hədiyyə alarkən bunu nəzərə alın.
• Nağd pul götürün. Kiçik dükanlarda kartla ödəniş olmaya bilər.
• Rahat ayaqqabı geyinin. Küçələr daşlıq və mailli olur.
• Muzeylərin iş saatını yoxlayın. Hamam muzeyi və kəlağayı mərkəzinin iş qrafiki mövsümə görə dəyişə bilər.
• Marşrutu genişləndirin. Rayonun digər məkanları üçün İsmayıllıda gəzməli yerlər bələdçimizə baxın. Kəlağayı sənətinin digər tarixi mərkəzi Şəkidir — Şəkidə gəzməli yerlər yazımızda bu şəhər haqqında oxuya bilərsiniz.