Göygöl: göl, milli park, Maralgöl, otellər və yol bələdçisi

Göygöl (Goygol) Kəpəz dağının ətəyində, təxminən 1 556 m hündürlükdə yerləşən dağ gölüdür və Azərbaycanın ən çox ziyarət olunan milli parkının — Göygöl Milli Parkının mərkəzidir. Göl Gəncədən təxminən 30 km, Bakıdan isə yolla təxminən 380 km uzaqdadır. Göygöl həm də gölə gedən yolun başladığı rayon mərkəzinin — Göygöl şəhərinin adıdır, ona görə əvvəlcə bu iki yeri ayıraq.

Qısa məlumat

Göygöl rayonu, Göygöl şəhəri və Göygöl gölü: fərq nədir?

İnternetdə «Göygöl» deyəndə üç fərqli şey nəzərdə tutula bilər:

• Göygöl rayonu — Gəncənin cənubunda, Kiçik Qafqazın şimal ətəyində yerləşən inzibati rayondur. Vikipediyaya görə sahəsi təxminən 920 km², əhalisi 64 600 nəfərdir (2020). Rayon 1930-cu ildə Nərimanov rayonu kimi yaradılıb, 1938-ci ildə Xanlar, 2008-ci ildə isə Göygöl adlandırılıb. Göl, milli park və Maralgöl bu rayonun ərazisindədir.
• Göygöl şəhəri — Gəncədən təxminən 10 km cənubda yerləşən rayon mərkəzidir. Şəhər 1819-cu ildə Vürtemberqdən gələn almanlar tərəfindən Helenendorf adı ilə salınıb. 1938–2008-ci illərdə Xanlar adlanıb, 2008-ci ildə Göygöl adını alıb. Şəhərdə XIX əsrə aid alman evləri, keçmiş lüteran kilsəsi və köhnə şərab zavodu var.
• Göygöl gölü — şəhərdən təxminən 20 km yuxarıda, dağlarda yerləşir və milli parkın ərazisindədir.

Gölə gedənlər adətən Göygöl şəhərindən keçir. Vaxtınız varsa, qayıdarkən şəhərin köhnə alman məhəlləsində bir saat gəzin.

Göygöl şəhərində nə görmək olar

Gölə gedərkən və ya qayıdarkən şəhərdə 1–2 saat ayırsanız, bunlara baxa bilərsiniz:

• Lüteran kilsəsi və muzey — Müqəddəs İoann kilsəsi XIX əsrin ortalarında alman kolonistləri tərəfindən tikilib (mənbələrdə 1854–1857-ci illər göstərilir). Şəhərin Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi də keçmiş lüteran kilsəsinin binasında, 1982-ci ildən fəaliyyət göstərir.
• Bayraq meydanı — 2014-cü ildə açılıb, burada Dövlət Rəmzləri Muzeyi də var.
• Köhnə alman evləri və şərab zavodu — Helenendorf dövründən qalan XIX əsr binaları, Göygöl şərab zavodunun mağazası.

Göygöl gölü necə yaranıb

Göl təbii «sürüşmə bəndi» gölüdür. 1139-cu ildə baş verən güclü Gəncə zəlzələsi zamanı Kəpəz dağının bir hissəsi uçub Kürəkçayın yolunu bağlayıb və su çökəkliyə yığılıb. Həmin zəlzələ nəticəsində ətrafda bir neçə göl əmələ gəlib. Vikipediyaya görə Göygöl ətrafında təxminən 19 göl var, onlardan ən tanınmışları Maralgöl, Zəligöl və Qaragöldür.

Gölün sahəsi təxminən 0,78 km², eni 0,8 km-ə qədərdir. Maksimum dərinliyi haqqında mənbələrdə 93–96 m rəqəmləri verilir.

Göygöl Milli Parkı

Göl 1925-ci ildən qorunan ərazidir: əvvəlcə Göygöl Dövlət Qoruğu yaradılıb. 2008-ci il aprelin 1-də qoruğun əsasında Göygöl Milli Parkı təşkil olunub, sahəsi 6 739 ha-dan 12 755 ha-ya qədər genişləndirilib. Park Göygöl, Daşkəsən və Goranboy rayonlarının ərazisini əhatə edir.

Parkda qonur ayı, vaşaq, canavar, cüyür, çöl donuzu və Qafqaz qırqovulu yaşayır. Quşlardan saqqallı quzğun kimi nadir yırtıcı növlər qeyd olunur.

Giriş qaydası və qiyməti

• Giriş haqqı: Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin Göygöl Milli Parkı səhifəsində 2 AZN göstərilir (yerli və xarici ziyarətçilər üçün eyni). Səhifədə tarix qeyd olunmayıb, 2026-cı il üçün qiyməti girişdə dəqiqləşdirin.
• Güzəşt: Rəsmi səhifəyə görə müəyyən kateqoriyalar üçün sənəd təqdim etməklə güzəştli bilet var.
• İş saatı: Rəsmi səhifədə ekoturistlər üçün 09:00–18:00 göstərilir.
• Bilet harada alınır: Bileti parkın girişində almaq olar. Milli Parklar portalında (nationalparks.az) Göygöl Milli Parkı səhifəsində onlayn bilet üçün «Bilet al» keçidi də var.
• Ərazidə davranış: Milli parkda zibil atmayın, ocaq qalamayın, bitki qoparmayın və işarələnmiş yollardan kənara çıxmayın. Konkret qadağalar (çimmək, qayıq, balıq tutmaq, düşərgə) barədə girişdə soruşun.

Diqqət: Park bəzən yol təmiri və ya hava şəraiti səbəbindən müvəqqəti bağlana bilər (məsələn, 2019-cu ilin oktyabrında asfalt işlərinə görə iki gün bağlanmışdı). Getməzdən əvvəl xəbərləri yoxlayın.

Maralgöl

Maralgöl Göygöldən daha yüksəkdə, təxminən 1 900 m hündürlükdə yerləşən kiçik dağ gölüdür. Report.az-ın məlumatına görə sahəsi təxminən 23 ha, ən dərin yeri 60 m-dir. Rəngi daha açıq — firuzəyi olur, ona görə internetdə «Göygöl» adı ilə paylaşılan şəkillərin bir qismi əslində Maralgöldür.

Necə çıxmaq olar:

• Report.az-ın 2016-cı il reportajına görə qoruqdan Maralgölə xüsusi avtobus işləyirdi, yol çınqıllı dağ yolu ilə 15 dəqiqə çəkirdi. Bu nəqliyyatın indi işləyib-işləmədiyini girişdə soruşun.
• Pilləkənin başlanğıcından gölə qədər təxminən 296 pillə qalxmaq lazımdır.
• Piyada getmək istəyənlər üçün Wikivoyage-ə görə Göygöl–Maralgöl cığırı birtərəfli təxminən 14 km-dir, 4 saata yaxın çəkir və asan sayılır.

Məsləhət: Pillələr dikdir. Yaşlılar və kiçik uşaqlarla gedirsinizsə, tələsməyin, aralarda dincəlin.

Parkda piyada marşrutlar

Wikivoyage-də parkın rəsmi cığırları belə göstərilir (rəqəmlər birtərəfli yol üçündür):

Bütün rəsmi marşrutlar parkın administrasiya binasından başlayır.

Diqqət: Ərazidə ayı izləri qeydə alınıb. Qoyun sürülərindən və çoban itlərindən uzaq durun. Uzun marşrutlara tək çıxmayın.

Göygöl və ədəbiyyat

Göygöl Azərbaycan mədəniyyətində xüsusi yer tutur. Şair Əhməd Cavadın «Göygöl» şeiri gölün adını hər kəsə tanıdıb, göl haqqında mahnılar və rəsmlər də çoxdur. Ona görə göl, sadəcə, təbiət yeri deyil, həm də çoxlarının uşaqlıqdan adını eşitdiyi bir simvoldur.

Bir günlük nümunə marşrut

Səhər: Gəncədən çıxış → Göygöl şəhərində qısa dayanacaq (lüteran kilsəsi, köhnə alman küçələri).

Səhər saatları: Milli parkın girişi → Göygöl gölü ətrafında gəzinti və şəkil.

Günorta: Maralgölə gediş və 296 pilləli qalxış, göl kənarında istirahət.

Günortadan sonra: Parkdakı restoranlardan birində nahar → Gəncəyə qayıdış.

Bakıdan bir günə gedib-gəlmək mümkündür, amma yol çox vaxt aparır. İki gün planlasanız, birinci gecəni Gəncədə və ya Göygöldə keçirmək daha rahatdır.

Necə getmək olar

Bakıdan Gəncəyə

• Maşınla: M2 magistralı ilə təxminən 350 km, 4,5–5 saat.
• Qatarla: ADY-nin Bakı–Gəncə qatarları gündə bir neçə dəfə işləyir, yol təxminən 4 saat çəkir. Bilet və cədvəl üçün: ADY bilet almaq. Bakı–Tbilisi qatarı da Gəncədən keçir: Bakı–Tbilisi qatarı.
• Təyyarə ilə: Gəncə Beynəlxalq Hava Limanı da var, reysləri yoxlayın.
• Avtobusla: Bakı Beynəlxalq Avtovağzalından Gəncəyə gün ərzində çoxlu reys var.

Gəncədən Göygölə

• Taksi ilə: Gəncədən Göygöl şəhərinə yol qısadır. Oradan gölə qədər dağ yolu ilə təxminən 20 km qalxılır. Gəncədən birbaşa gölə taksi götürmək ən rahat yoldur — qiyməti əvvəlcədən razılaşdırın.
• İctimai nəqliyyatla: Gəncədən Göygöl şəhərinə avtobus gedir. Wikivoyage-ə görə yayda gölə və otellər zonasına birbaşa avtobuslar da işləyir.

Turla

Bakıdan Göygölə bir və iki günlük turlar təşkil olunur. Turlarda adətən Göygöl, Maralgöl və Gəncə şəhəri birlikdə göstərilir.

Ən yaxşı vaxt

• May – iyun: meşə yaşıl, hava sərin. Yağış tez-tez yağır.
• İyul – avqust: pik mövsüm. Aşağıda isti olanda göl ətrafında hava xeyli sərindir.
• Sentyabr – oktyabrın əvvəli: payız rəngləri, daha az adam.
• Qış: dağ yolu qarlı və buzlu ola bilər, otellərin çoxu bağlıdır.

Göygöl otelləri: harada qalmaq

Wikivoyage-ə görə göl kənarındakı otellərin çoxu yalnız yayda, 2–3 ay işləyir. Milli Parklar portalında parkda 4 otel və ya qonaq evi, 9 restoran qeyd olunub. Seçim üç zonaya bölünür:

• Göl zonası. Səhəri gölün yanında açmaq istəyənlər üçündür. Burada ən çox axtarılan yerlərdən biri Goy Gol Lake Resort-dur: rezervasiya saytlarında təxminən 50 otaqlı, restoranı olan otel kimi göstərilir, gölə məsafəsi isə təxminən 1 km (12 dəqiqəlik piyada yol) yazılır. Saytlardakı rəylər qarışıqdır — rezerv etməzdən əvvəl son rəyləri oxuyun və otelin həmin tarixlərdə açıq olduğunu dəqiqləşdirin.
• Göygöl şəhəri. Gölə 20 km-lik dağ yolu ilə gedib-gəlmək olar. Şəhərdə qalmaq göl zonası bağlı olan aylarda da mümkündür və köhnə alman məhəlləsini axşam rahat gəzməyə imkan verir.
• Gəncə. Ən çox seçim buradadır və il boyu işləyir. Qatarla gələnlər və bir neçə gün qalıb Göygöl, Naftalan və Gəncəni gəzmək istəyənlər üçün rahatdır.

Məsləhət: İyul–avqustda və bayram günlərində göl zonasındakı yerlər tez dolur. Həftə sonu gedirsinizsə, əvvəlcədən rezerv edin.

Göygölə gəlmişkən, Gəncədən təxminən 50 km aralıdakı, müalicəvi neftlə tanınan Naftalanı da marşruta əlavə etmək olar.

Faydalı məsləhətlər

• Yayda da isti geyim götürün: 1 500 m-dən yuxarıda axşamlar soyuq olur.
• Nağd pul götürün — kiçik ödənişlər üçün lazım ola bilər.
• Gölü səhər tez gəlib görmək daha sakit və mənzərəli olur.
• Zibilinizi özünüzlə aparın: park mühafizə olunan ərazidir.
• Dağ gölləri və təbiət sevirsinizsə, şimal-qərbdəki Şəki yaylası və İlisu kəndi də sizin üçündür.